चालू घडामोडी | महाराष्ट्र विधान परिषद द्वैवार्षिक निवडणूक आणि घटनात्मक रचना
Maharashtra Legislative Council Biennial Election and Constitutional Structure
📚 Subject : GS - राज्यशास्त्र - विधानपरिषद
सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न
प्रश्न) महाराष्ट्र विधान परिषदेची एकूण सदस्यसंख्या किती आहे आणि या सभागृहाचा कार्यकाळ किती वर्षांचा असतो ?
1) 288 सदस्य आणि कार्यकाळ 5 वर्षे
2) 78 सदस्य आणि हे स्थायी सभागृह आहे
3) 48 सदस्य आणि कार्यकाळ 6 वर्षे
4) 100 सदस्य आणि हे स्थायी सभागृह आहे
उत्तर : 78 सदस्य आणि हे स्थायी सभागृह आहे
📰 बातमी काय ?
• महाराष्ट्रातील विधान परिषदेच्या 17 जागांसाठी पार पडलेल्या द्वैवार्षिक निवडणुकीत सत्ताधारी 'महायुती' आघाडीने 16 जागांवर विजय मिळवत मोठा विजय नोंदवला आहे.
🧐 निवडणुकीचे प्रमुख निकाल आणि राजकीय घडामोडी :
1) महायुतीचे वर्चस्व - एकूण 17 जागांपैकी महायुतीने (भाजप, शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस) 16 जागांवर विजय मिळवला. विरोधी महाविकास आघाडीला (MVA) एकाही जागेवर विजय मिळवता आला नाही.
2) पक्षनिहाय यश - भारतीय जनता पक्षाने 11 जागा, शिवसेनेने 3 जागा आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसने 2 जागा जिंकल्या.
3) नाशिकमधील अपक्ष विजय - नाशिक स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघात भाजपचे बंडखोर अपक्ष उमेदवार गोकुळ गीते यांनी शिवसेनेच्या अधिकृत उमेदवाराचा (नरेंद्र दराडे) पराभव केला.
4) बिनविरोध व प्रत्यक्ष मतदान - 17 पैकी 6 जागांवर महायुतीचे उमेदवार बिनविरोध निवडून आले होते, तर उर्वरित 11 मतदारसंघांसाठी प्रत्यक्ष मतदान पार पडले.
📚📚 संदर्भ : राज्यशास्त्र - विधान परिषद
🏛️ महाराष्ट्र विधान परिषद : घटनात्मक रचना आणि कार्यपद्धती
🧐 भारतात कोणकोणत्या राज्यांत विधानपरिषद आहे ?
• भारतात केवळ 6 राज्यांमध्ये विधान परिषद अस्तित्वात आहे.
• महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, तेलंगण, उत्तर प्रदेश आणि बिहार या राज्यांत विधानपरिषद आहे.
🧐 विधानपरिषदेची सदस्य संख्या किती असावी ?
• विधान परिषद असलेल्या राज्यातील विधान परिषदेत कमीत कमी 40
• व जास्तीत जास्त त्या राज्यातील विधानसभा सदस्य संख्येच्या 1/3 इतके सभासद असू शकतात.
🧐 विधानपरिषदेत सदस्य होण्यासाठी व्यक्तिचे वय किती असावे लागते ?
• विधानपरिषदेत सदस्य होण्यासाठी त्या व्यक्तिचे वय 30 वर्षे पूर्ण असावे लागते.
🧐 विधान परिषदेत सदस्य कोणाकडून निवडले जातात ?
• विधान परिषदेची 5/6 सदस्य अप्रत्यक्षपणे निवडून दिले जातात.
• तर 1/6 सदस्य राज्यपालांकडून नामनिर्देशित ( Nominated ) केले जातात.
• हे 1/6 सदस्य वाडःमय, शास्त्र, कला, सहकारी चळवळ आणि समाजसेवा यामध्ये विशेष ज्ञान किंवा व्यावहारिक अनुभव असलेल्या व्यक्तींनाच राज्यपालांकडून विधानपरिषदेवर नामनिर्देशित केले जाते.
🧐 विधान परिषदेच्या सदस्यांचा कार्यकाळ किती वर्षाचा असतो ?
• राज्यसभेप्रमाणे विधान परिषदेलाही वरिष्ठ सभागृह असे म्हणतात.
• विधान परिषदेच्या सदस्यांचा कार्यकाळ 6 वर्षांचा असतो.
• विधान परिषद ही स्थायी सभागृह आहे म्हणजे ती विसर्जित केली जात नाही.
• मात्र विधान परिषदेतील 1/3 सदस्य दर दोन वर्षांनी निवृत्त होतात.
🧐 विधान परिषदेचे सभापती व उपसभापती कोण निवडून देतात ?
• राज्यघटनेच्या कलम 182 अन्वये विधानपरिषद आपल्या सदस्यांमधून दोन सदस्यांना अनुक्रमे सभापती व उपसभापती म्हणून निवडून देते.
• सभापती किंवा उपसभापती बनण्यासाठी घटनेत ते विधान परिषदेचे सदस्य असावे एवढीच पात्रता सांगण्यात आली आहे.
🧐 विधान परिषदेच्या सभापतींची प्राथमिक जबाबदारी कोणती ?
• सभापती विधान परिषदेच्या बैठकांचे अध्यक्ष स्थान भूषवतात.
• विधान परिषदेच्या कामकाजाचे नियमन करून तिथे सुव्यवस्था व सभ्यता राखणे ही सभापतींची प्राथमिक जबाबदारी आहे.
🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : विधानपरिषद
• सभागृहाचे स्वरूप → स्थायी सभागृह (कधीही विसर्जित होत नाही)
• सदस्य कार्यकाळ → 6 वर्षे (दर 2 वर्षांनी 1/3 सदस्य निवृत्त)
• सदस्य किमान वयोमर्यादा → 30 वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक
• महाराष्ट्र विधानपरिषद एकूण सदस्यसंख्या → 78 सदस्य
