India's 'Astra' Missile

📚 Subject : GS - आंतरराष्ट्रीय संबंध, संरक्षण, स्वदेशी तंत्रज्ञान 

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) DRDO ने विकसित केलेले 'अस्त्र' (ASTRA) हे क्षेपणास्त्र खरेदी करण्यासाठी करार करणारा पहिला परदेशी देश खालीलपैकी कोणता ठरला आहे ?

1. फिलिपाइन्स

2. आर्मेनिया

3. इंडोनेशिया

4. व्हिएतनाम

उत्तर : इंडोनेशिया

📰 बातमी काय ?

• इंडोनेशिया भारताकडून स्वदेशी बनावटीचे 'अस्त्र' (ASTRA) क्षेपणास्त्र आयात करणारा जगातील पहिला देश ठरला आहे.

• यासाठी दोन्ही देशांमध्ये ऐतिहासिक संरक्षण करार झाला असून, ही क्षेपणास्त्रे इंडोनेशियाच्या सुखोई (Su-30) लढाऊ विमानांच्या ताफ्यात समाविष्ट केली जातील.

• भारताच्या संरक्षण निर्यात (Defence Exports) आणि 'मेक इन इंडिया' उपक्रमाच्या दृष्टीने हा अत्यंत मोठा टप्पा मानला जातो.

🧐 'अस्त्र' (ASTRA) क्षेपणास्त्राविषयी माहिती : 

• विकसित करणारी संस्था - संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO - Defence Research and Development Organisation).

• क्षेपणास्त्राचा प्रकार - अत्याधुनिक हवेतून हवेत मारा करणारे 'बियॉन्ड-व्हिज्युअल-रेंज' क्षेपणास्त्र (BVRAAM - Beyond-Visual-Range Air-to-Air Missile).

• मारा क्षमता (Strike Range) - 100 किलोमीटरपेक्षा जास्त अंतरावरील शत्रूच्या हवाई लक्ष्यांचा अचूक वेध घेण्यास सक्षम.

• कार्यपद्धती - हे क्षेपणास्त्र शत्रूचे लढाऊ विमान डोळ्यांनी दिसण्यापूर्वीच रडारच्या साहाय्याने टार्गेट लॉक करून हवेतच नष्ट करू शकते.

🎯 प्रमुख तांत्रिक वैशिष्ट्ये (Key Technical Features) : 

• सर्व ऋतूंमध्ये मारा (All-Weather Capability) - दिवस असो वा रात्र आणि कोणत्याही प्रतिकूल हवामानात अचूक मारा करण्याची क्षमता.

• प्रचंड वेग (Maximum Speed) - या क्षेपणास्त्राचा कमाल वेग मॅक 4 (Mach 4 पेक्षा जास्त) म्हणजेच आवाजाच्या वेगापेक्षा चार पटीने अधिक आहे.

• उड्डाण मर्यादा (Operational Ceiling) - हवेत 20 किलोमीटर उंचीपर्यंत (Altitude) जाऊन हे क्षेपणास्त्र शत्रूच्या विमानांवर अचूक प्रहार करू शकते.

• अचूक नेव्हिगेशन - उच्च दर्जाची अचूकता मिळवण्यासाठी यामध्ये अत्याधुनिक गायडन्स आणि नेव्हिगेशन सिस्टीमचा वापर करण्यात आला आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : ASTRA Missile

• 'अस्त्र' मिसाईल आयात करणारा पहिला देश → इंडोनेशिया (Indonesia)

• विकसित करणारी संस्था → DRDO

• क्षेपणास्त्राचा प्रकार → BVRAAM (हवेतून हवेत मारा करणारे बियॉन्ड-व्हिज्युअल-रेंज क्षेपणास्त्र)

• मारा क्षमता → 100 किमी पेक्षा जास्त

• कमाल वेग → मॅक 4 पेक्षा जास्त

• ऑपरेशनल उंची → 20 किमी पर्यंत

• महत्त्व → संरक्षण क्षेत्रातील 'आत्मनिर्भर भारत' आणि संरक्षण निर्यातीला चालना

World Bank Funding for PM Surya Ghar Yojana

📚 Subject : GS - आंतरराष्ट्रीय संबंध, सरकारी योजना, पर्यावरण

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) केंद्र सरकारच्या 'पीएम सूर्य घर : मोफत वीज योजने'ला (PM Surya Ghar Yojana) पाठबळ देण्यासाठी नुकतेच 890 दशलक्ष डॉलर्सचे अर्थसहाय्य खालीलपैकी कोणत्या आंतरराष्ट्रीय वित्तीय संस्थेने मंजूर केले आहे ?

1. आशियाई विकास बँक (ADB)

2. जागतिक बँक (World Bank)

3. न्यू डेव्हलपमेंट बँक (NDB)

4. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF)

उत्तर : जागतिक बँक (World Bank)

📰 बातमी काय ?

• जागतिक बँकेने (World Bank) भारताच्या 'पीएम सूर्य घर : मोफत वीज योजना' (PM Surya Ghar: Muft Bijli Yojana) अंतर्गत राष्ट्रीय रूफटॉप सोलर कार्यक्रमाला पाठबळ देण्यासाठी 890 दशलक्ष डॉलर्सचे (USD 890 Million) आर्थिक पॅकेज मंजूर केले आहे.

• या निधीमुळे भारतातील घरांच्या छतांवर सौरऊर्जा प्रकल्प (Residential Rooftop Solar) बसवण्याच्या मोहिमेला मोठी गती मिळणार असून, देशाच्या स्वच्छ ऊर्जा संक्रमणाला (Clean Energy Transition) बळ मिळेल.

🧐 'पीएम सूर्य घर : मोफत वीज योजना' काय आहे ?

1)सुरूवात - ही योजना 2024 मध्ये सुरू करण्यात आली.

2) मुख्य उद्दिष्ट - देशातील 1 कोटी (10 Million) कुटुंबांच्या घरांच्या छतांवर रूफटॉप सोलर पॅनेल बसवणे हे याचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

3) प्रमुख वैशिष्ट्ये:

• केंद्रीय आर्थिक सहाय्य - निवासी ग्राहकांना थेट सरकारी अनुदान (Subsidy) उपलब्ध.

• तारणमुक्त कर्ज (Collateral-Free Financing) - बँकांमार्फत विनातारण परवडणाऱ्या व्याजदरात कर्जपुरवठा.

• एकल राष्ट्रीय पोर्टल - नोंदणी, सबसिडी आणि प्रक्रियेसाठी सुलभ राष्ट्रीय ऑनलाइन पोर्टल.

• नेट मीटरिंग व गुणवत्ता हमी - अतिरिक्त वीज ग्रीडमध्ये विकण्याची सोय (Net Metering) आणि नोंदणीकृत व्हेंडर्सद्वारे दर्जेदार काम.

• घरगुती उत्पादनाला चालना - 'मेक इन इंडिया' अंतर्गत स्थानिक सोलर मॅन्युफॅक्चरिंगला प्रोत्साहन देणे आणि ग्राहकांचे वीज बिल शून्य करणे.

🎯 जागतिक बँकेच्या या अर्थसहाय्याचे महत्त्व (Significance of World Bank Support)

1) स्वच्छ ऊर्जा उद्दिष्टांना बळ - 

• 2035 पर्यंत भारताची 60% वीजनिर्मिती गैर-जीवाश्म इंधनातून (Non-Fossil Electricity) करण्याचे लक्ष्य साध्य करण्यासाठी गती मिळेल.

• 2070 पर्यंत भारताचे 'नेट झिरो उत्सर्जन' (Net Zero Emissions) साध्य करण्याचे उद्दिष्टाला यामुळे मदत होईल.

2) खाजगी गुंतवणुकीला गती - जागतिक बँकेच्या या निधीमुळे सुमारे 4.2 अब्ज डॉलर्सची खाजगी गुंतवणूक (Private Financing) आकर्षित होण्यास मदत होईल.

3) रोजगार निर्मिती -  सोलर पॅनेल निर्मिती, इन्स्टॉलेशन, देखभाल आणि संलग्न सेवा क्षेत्रात सुमारे 17 लाख नवीन रोजगार निर्माण होण्याचा अंदाज आहे.

4) संस्थात्मक सक्षमीकरण - वीज वितरण कंपन्या (DISCOMs), बँका आणि व्हेंडर्सची क्षमता बांधणी (Capacity Building) सुधारेल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• संबंधित योजना → पीएम सूर्य घर : मोफत वीज योजना (2024)

• जागतिक बँकेने मंजूर केलेला निधी → 890 दशलक्ष डॉलर्स 

• योजनेचे मुख्य लक्ष्य → 1 कोटी घरांवर रूफटॉप सोलर बसवणे

• अपेक्षित रोजगार निर्मिती → 17 लाख रोजगार

• भारताची हवामान उद्दिष्टे → 2035 पर्यंत 60% गैर-जीवाश्म ऊर्जा आणि 2070 पर्यंत नेट झिरो उत्सर्जन'