Who is the first woman commissioner of BMC ?

📚 Subject : GS - नियुक्ती

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) इतिहासात पहिल्या महिला महानगरपालिका आयुक्त (Municipal Commissioner) म्हणून कोणाची नियुक्ती झाली ?

1. स्मिता सभरवाल

2. दुर्गा शक्ती नागपाल

3. इरा सिंघल

4. अश्विनी भिडे

उत्तर : अश्विनी भिडे

📰 बातमी काय ?

• भारतीय प्रशासकीय सेवेतील (IAS) वरिष्ठ अधिकारी अश्विनी भिडे (Ashwini Bhide) यांची बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) महानगरपालिका आयुक्त म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. 

• या नियुक्तीमुळे त्या BMC च्या 160 वर्षांच्या इतिहासातील पहिल्या महिला आयुक्त ठरल्या, ज्यामुळे हा एक ऐतिहासिक टप्पा मानला जातो.

🤔 BMC आयुक्त पदाचे महत्त्व काय आहे ?

• महानगरपालिका आयुक्त हे शहर प्रशासनाचे प्रमुख अधिकारी असतात. 

• मुंबईसारख्या मोठ्या महानगरात हे पद अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते, कारण शहरातील पायाभूत सुविधा, स्वच्छता, वाहतूक व्यवस्थापन, आपत्ती व्यवस्थापन आणि नागरिकांना दिल्या जाणाऱ्या सेवा या सर्व जबाबदाऱ्या या पदावर असतात.

✍️ अश्विनी भिडे यांचा प्रशासकीय प्रवास : 

• अश्विनी भिडे यांनी महाराष्ट्रातील विविध महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे. 

• त्यांनी कोल्हापूरपासून आपल्या सेवेला सुरुवात केली आणि नागपूर व सिंधुदुर्ग जिल्हा परिषदांच्या CEO म्हणूनही काम केले. 

• तसेच त्यांनी मुंबई महानगर क्षेत्र विकास प्राधिकरण (MMRDA) येथे अतिरिक्त आयुक्त (Additional Commissioner) म्हणून काम केले आहे. 

• त्या मुख्यमंत्री कार्यालयात अतिरिक्त मुख्य सचिव (Additional Chief Secretary) पदावरही कार्यरत होत्या.

🚇 मुंबईची मेट्रो वुमन' (“Metro Woman of Mumbai”) का म्हटले जाते ?

• अश्विनी भिडे या मुंबई मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (MMRC) च्या प्रमुख म्हणूनही काम पाहत आहेत. 

• त्यांच्या नेतृत्वाखाली मुंबईतील पहिल्या भूमिगत मेट्रो कॉरिडॉर (कुलाबा ते सीप्झ) चे काम अत्यंत प्रभावीपणे राबवण्यात आले.

• त्यामुळे अश्विनी भिडे यांना मुंबईची मेट्रो वुमन' (Metro Woman of Mumbai) म्हणून ओळखले जाते.

🏛️ बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) — 

• बृहन्मुंबई महानगरपालिका ही भारतातील सर्वात श्रीमंत आणि महत्त्वाच्या महानगरपालिकांपैकी एक आहे. 

• तिचे कामकाज Brihanmumbai Municipal Corporation Act 1888 अंतर्गत चालते.

• महानगरपालिकेचे प्रशासकीय प्रमुख म्हणून 'महानगरपालिका आयुक्त' काम पाहतात, ज्यांची नियुक्ती राज्य सरकार करते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• अश्विनी भिडे — BMC च्या पहिल्या महिला आयुक्त

• ओळख — “मुंबईची मेट्रो वुमन”

• BMC (बृहन्मुंबई महानगरपालिका) — भारतातील सर्वात महत्त्वाची/श्रीमंत महानगरपालिका

• 160+ वर्षांचा इतिहास — पहिली महिला आयुक्त (Historic Milestone)

• कायदा — Brihanmumbai Municipal Corporation Act 1888

Samrat Samprati

📚 Subject : GS - प्राचीन भारताचा इतिहास

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘सम्राट सम्प्रती’ प्रामुख्याने कोणत्या धर्माच्या प्रसारासाठी ओळखले जातात ?

1. जैन धर्म

2. बौद्ध धर्म

3. हिंदू धर्म

4. शीख धर्म

उत्तर : जैन धर्म

📰 बातमी काय ?

• पंतप्रधान श्री. नरेंद्र मोदी यांनी ‘महावीर जयंती’च्या निमित्ताने गुजरातमधील कोबा, गांधीनगर येथे ‘सम्राट सम्प्रती’ संग्रहालयाचे उद्घाटन केले.

👑 सम्राट सम्प्रती कोण होते ?

• सम्राट सम्प्रती हे मौर्य साम्राज्याचे पाचवे सम्राट होते.

• ते महान सम्राट अशोक यांचे नातू आणि सम्राट कुणाल यांचे पुत्र होते. 

• सम्राट अशोक यांच्या मृत्यूनंतर मौर्य साम्राज्य त्यांच्या नातवांमध्ये विभागले गेले, त्यामध्ये सम्राट सम्प्रती यांचाही समावेश होता.

📜 धार्मिक भूमिका आणि ओळख :

• मौर्य काळात विविध धर्मांना महत्त्व मिळाले होते.

• जसे चंद्रगुप्त मौर्य जैन धर्माशी, सम्राट अशोक बौद्ध धर्माशी संबंधित होते, तसेच सम्राट सम्प्रती हे जैन धर्माच्या प्रसारासाठी ओळखले जातात.

• सम्राट सम्प्रती यांना अनेकदा “जैन धर्माचे अशोक” (Jain Ashoka) असेही म्हटले जाते.

🛕 सम्राट सम्प्रती यांचे जैन धर्माच्या प्रसारातील योगदान :

• सम्राट सम्प्रती यांनी जैन धर्माचा प्रसार केवळ विचारांपुरता मर्यादित ठेवला नाही, तर त्याला भौतिक स्वरूप दिले.

• त्यांनी भारतातील अनेक भागांमध्ये जैन धर्म रुजवण्यासाठी सक्रिय प्रयत्न केले. 

• विशेषतः आंध्र प्रदेश, तमिळनाडू, कर्नाटक, महाराष्ट्र, गुजरात आणि राजस्थान या भागांमध्ये जैन धर्माचा प्रभाव वाढवण्यात त्यांची मोठी भूमिका होती.

• यासोबतच, परंपरागत जैन ग्रंथांनुसार त्यांनी सुमारे 1,25,000 नवीन जैन मंदिरे (Derasars) बांधली आणि 36,000 जुन्या मंदिरांचे पुनरुज्जीवन केले.

• यामुळे जैन धर्माला एक स्थिर आणि दृश्यमान ओळख मिळाली.

🌍 या संग्रहालयाचे महत्त्व :

• गांधीनगर येथील ‘सम्राट सम्प्रती संग्रहालय’ हे जैन इतिहास आणि संस्कृती जतन करण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे.

• यामुळे -

👉 जैन धर्माच्या इतिहासाची माहिती लोकांपर्यंत पोहोचेल

👉 सम्राट सम्प्रती यांच्या कार्याची जाणीव वाढेल

👉 सांस्कृतिक वारसा जपण्यास मदत होईल

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : सम्राट सम्प्रती

• सम्राट सम्प्रती — मौर्य सम्राट (सम्राटअशोक यांचे नातू)

• कालखंड — सु. 224–215 BCE

• धर्म — जैन धर्म (श्वेतांबर परंपरा)

• उपाधी — “जैन धर्माचे अशोक”

• कार्य — जैन धर्माचा व्यापक प्रसार

• मंदिरे — 1,25,000 नवीन + 36,000 पुनरुज्जीवित

Exercise Dweep Shakti

📚 Subject : GS - संरक्षण - युद्ध सराव

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) 'द्वीप शक्ती' (Dweep Shakti) सरावाबाबत खालीलपैकी योग्य विधान निवडा :

1. हा केवळ नौदलाचा सराव आहे

2. हा भारत-रशिया द्विपक्षीय सराव आहे.

3. हा त्रिसेवा संयुक्त लष्करी सराव आहे

4. हा भारत-जपान द्विपक्षीय सराव आहे.

उत्तर : हा त्रिसेवा संयुक्त लष्करी सराव आहे

📰 बातमी काय ?

• अलिकडेच भारतीय लष्कर, नौदल आणि वायुसेना या तिन्ही दलांनी मिळून 'द्वीप शक्ती' हा उच्च-तीव्रतेचा त्रि-सेवा (Tri-Service) सराव यशस्वीरित्या पूर्ण केला आहे. 

• या सरावातून सेना, नौदल आणि वायुसेना यांच्यातील समन्वय आणि बेट क्षेत्रांच्या संरक्षणाची क्षमता प्रभावीपणे प्रदर्शित झाली.

🤔 'द्वीप शक्ती' सराव म्हणजे काय ?

• ‘Dweep Shakti’ हा भारताचा एक मोठ्या प्रमाणावर होणारा त्रिसेवा (भारतीय लष्कर, नौदल आणि वायुसेना) संयुक्त सराव आहे. 

• या सरावाचा मुख्य उद्देश किनारी आणि बेट भागातील युद्धसज्जता तपासणे हा आहे. 

• विशेषतः दूरस्थ बेटांचे संरक्षण आणि जलद सैन्य तैनाती (rapid deployment) यावर भर दिला जातो.

📍 'द्वीप शक्ती' सराव कुठे आणि कोणाच्या नेतृत्वाखाली झाला ?

• आयोजक : हा सराव अंदमान आणि निकोबार कमांड (Andaman and Nicobar Command) च्या नेतृत्वाखाली आयोजित करण्यात आला होता.

• ठिकाण : अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह.

• महत्त्व : अंदमान आणि निकोबार कमांड ही भारतातील एकमेव थिएटर कमांड (Theater Command) आहे, जिथे तिन्ही दले एकाच नेतृत्वाखाली काम करतात.

⚙️ 'द्वीप शक्ती' सरावाची उद्दिष्टे आणि संकल्पना स्पष्टता : 

• या सरावाचा मुख्य हेतू म्हणजे तीनही दलांनी एकत्रितपणे काम करताना त्यांच्या समन्वय क्षमतेत वाढ करणे. 

• जल-स्थल (Amphibious) हल्ल्यांमध्ये अचूकता आणणे, 

• जलद प्रतिसाद यंत्रणा विकसित करणे आणि 

• वास्तविक युद्धस्थितीत एकसंध (Cohesive) दल म्हणून कार्य करणे - हे या सरावाचे केंद्रबिंदू आहेत.

🚀 'द्वीप शक्ती'  सरावाची वैशिष्ट्ये : 

• या सरावात समुद्रातून जमिनीवर सैनिक उतरवण्याचा (amphibious assault) सराव करण्यात आला. 

• समुद्री मार्गांवर नियंत्रण प्रस्थापित करण्यासाठी विविध ड्रिल्स घेतल्या गेल्या.

• किनाऱ्यावर टँक आणि बख्तरबंद वाहने उतरवून लॉजिस्टिक क्षमतांची चाचणी घेण्यात आली. 

• याशिवाय ड्रोन स्वार्मिंग आणि इलेक्ट्रॉनिक युद्ध प्रणालींचा वापर करून आधुनिक तंत्रज्ञानाचीही चाचणी घेण्यात आली. 

• युद्धभूमीवर किंवा कोणत्याही मोहिमेत जमीन, पाणी आणि आकाश या तिन्ही ठिकाणांहून काम करणाऱ्या दलांना एकमेकांशी एकाच वेळी (तातडीने) संपर्क साधता यावा आणि माहितीची देवाणघेवाण करता यावी, यासाठी विशेष सराव करण्यात आले.

🌍 'द्वीप शक्ती' सरावाचे महत्त्व : 

• हा सराव भारताच्या बेट क्षेत्रांच्या संरक्षणासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. 

• भारताची सागरी सीमा आणि विशेष आर्थिक क्षेत्राचे (Exclusive Economic Zone - EEZ) सुरक्षित ठेवण्यासाठी जलद प्रतिसाद देण्याची क्षमता यातून वाढते. 

• इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील वाढत्या स्पर्धेच्या पार्श्वभूमीवर हा सराव भारताची सागरी ताकद (maritime power) मजबूत करतो. 

• भारताच्या बेटांना 'अनसिंकेबल एअरक्राफ्ट कॅरियर्स' (कधीही न बुडणाऱ्या विमानवाहू नौका) मानले जाते; त्यांचे संरक्षण करण्याची भारताची तयारी यातून सिद्ध झाली.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Exercise Dweep Shakti

• 'द्वीप शक्ती'— भारतीय लष्कर, नौदल आणि वायुसेना यांचा संयुक्त लष्करी सराव

• आयोजक — अंदमान आणि निकोबार कमांड

• स्थान — अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह

• मुख्य फोकस — बेट संरक्षण + जलद सैन्य तैनाती

E20 Petrol 

📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, अर्थशास्त्र

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) E20 पेट्रोलच्या वापरामुळे पेट्रोलच्या 'ऑक्टेन रेटिंग'वर काय परिणाम होतो ?

1. ऑक्टेन रेटिंग वाढते

2. ऑक्टेन रेटिंग कमी होते

3. ऑक्टेन रेटिंगमध्ये कोणताही बदल होत नाही.

4. पेट्रोलचे ज्वलन थांबते.

उत्तर : ऑक्टेन रेटिंग वाढते

📰 बातमी काय ? 

• पश्चिम आशिया युद्धामुळे ऊर्जा संकट वाढत असताना E20 पेट्रोलची चर्चा सुरू आहे. 

• इथेनॉल मिश्रणामुळे भारताचे तेल आयात कमी झाल्याचा पंतप्रधान श्री. नरेंद्र मोदींनी दावा केला. 

✍️ भारताचे E20 धोरण : 

• भारत सरकारने 1 एप्रिल 2025 पासून देशभरातील पेट्रोल पंपांवर E20 पेट्रोलचा वापर अनिवार्य करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

⛽️ E20 पेट्रोल म्हणजे नेमकं काय ?

• E20 पेट्रोल म्हणजे एथेनॉल (Ethanol) आणि पेट्रोल यांचे मिश्रण आहे.

• यामध्ये 20% एथेनॉल आणि 80% पेट्रोल असते.

• बायोफ्युएलचा वापर - यातील इथेनॉल हे ऊस, मका, तांदूळ आणि इतर धान्यांपासून मिळवले जाणारे जैवइंधन आहे.

⚙️ E20 पेट्रोल कसे वेगळे आहे ?

• E20 पेट्रोलमध्ये काही विशेष वैशिष्ट्ये आहेत जी ते पारंपरिक पेट्रोलपेक्षा वेगळे बनवतात.

• उच्च ऑक्टेन रेटिंग (High Octane) : सामान्य पेट्रोलचा ऑक्टेन आकडा 91-92 असतो, तर E20 चा ऑक्टेन रेटिंग 95 RON पर्यंत असतो. यामुळे इंजिनमध्ये इंधनाचे ज्वलन अधिक कार्यक्षमतेने होते.

👉 नवीन वाहनांसाठी हे इंधन अधिक योग्य आहे

👉 जुन्या वाहनांमध्ये थोडी fuel efficiency कमी होऊ शकते

🚙 2023 नंतरच्या गाड्या (E20 Compliant) - 

• अंमलबजावणी : भारत सरकारने 1 एप्रिल 2023 पासून BS6 Phase 2 (RDE Norms) लागू केले आहेत. 

• या नियमांनुसार तयार झालेली सर्व नवीन वाहने (उदा. मारुती सुझुकी, टाटा, ह्युंदाई यांसारख्या कंपन्यांची एप्रिल 2023 नंतरची मॉडेल्स) तांत्रिकदृष्ट्या E20 पेट्रोलसाठी अनुकूल आहेत.

• फायदा : या गाड्यांच्या इंधन प्रणालीत (Fuel System) इथेनॉलमुळे होणारी संभाव्य झीज रोखण्यासाठी आधीच बदल केलेले असतात.

👨🏽‍🔧 जुन्या वाहनांवरील परिणाम (Pre-2023 Vehicles) : 

1) रबर आणि प्लास्टिकची झीज : इथेनॉलमध्ये नैसर्गिकरित्या 'कोरोसिव्ह' (Corrosive) गुणधर्म असतात. 

जुन्या गाड्यांमधील रबरच्या नळ्या (Fuel Hoses), प्लास्टिकचे सील आणि गॅस्केट हे इथेनॉलला सहन करू शकत नाहीत, ज्यामुळे ते लवकर खराब होऊ शकतात.

2) गंज लागणे (Corrosion) : इथेनॉल हवेतील ओलावा शोषून घेते (Hygroscopic), ज्यामुळे जुन्या गाड्यांच्या धातूच्या इंधन टाक्यांना आतून गंज लागण्याची शक्यता असते.

3) मायलेजमध्ये कमी : जुन्या गाड्यांमध्ये E20 पेट्रोल वापरल्यास मायलेजमध्ये साधारणतः 6% ते 10% पर्यंत घट जाणवू शकते.

E20 पेट्रोलचे महत्व (फायदे) : 

💰परकीय चलनाची बचत : 

• भारत कच्च्या तेलाच्या आयातीवर दरवर्षी अब्जावधी डॉलर्स खर्च करतो. 

• 20% इथेनॉल मिश्रणामुळे या आयातीत मोठी कपात होऊन विदेशी चलन साठवला जाईल.

🔋 ऊर्जा सुरक्षा : जागतिक राजकारणामुळे तेलाच्या किमतीत होणाऱ्या चढ-उतारांपासून भारतीय बाजारपेठेचे संरक्षण करण्यास मदत होईल.

🌽 कृषी क्षेत्राला चालना : इथेनॉलच्या मागणीमुळे शेतकऱ्यांच्या पिकांना (विशेषतः ऊस आणि मका) हमीभाव आणि नवीन बाजारपेठ उपलब्ध होईल.

🌳 पर्यावरणीय महत्त्व : एथेनॉल हा वनस्पतींमधून तयार होतो, त्यामुळे कार्बन उत्सर्जन काही प्रमाणात कमी होईल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : E20 पेट्रोल

• E20 — 20% एथेनॉल + 80% पेट्रोल

• अंमलबजावणी — 1 एप्रिल 2025 (भारत)

• उद्देश — Import कमी + Energy Self-Reliance

• इथेनॉल स्रोत — ऊस, मका, तांदूळ (बायोफ्युएल)

• महत्व (फायदे) -

💰परकीय चलनाची बचत

🔋 ऊर्जा सुरक्षा

🌽 कृषी क्षेत्राला चालना

🌳 पर्यावरणीय महत्त्व