चालू घडामोडी | नासाच्या रोव्हरला मंगळावर प्राचीन जीवसृष्टीची संभाव्य चिन्हे आढळली
NASA Rover Detects Potential Signs of Ancient Life on Mars
📚 Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - अवकाश तंत्रज्ञान व खगोलशास्त्र
सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न
प्रश्न) संपूर्ण सूर्यमालेतील सर्वात मोठा ज्वालामुखी मानला जाणारा 'ऑलिम्पस मोन्स' (Olympus Mons) खालीलपैकी कोणत्या ग्रहावर स्थित आहे ?
1 - मंगळ (Mars)
2 - शुक्र (Venus)
3 - गुरु (Jupiter)
4 - शनि (Saturn)
उत्तर : मंगळ (Mars)
📰 बातमी काय ?
• 'सायन्स ॲडव्हान्सेस' (Science Advances) या आंतरराष्ट्रीय शोधपत्रिकेत प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासानुसार, संशोधकांनी मंगळ ग्रहाच्या पृष्ठभागावरील गाळाच्या खडकांमध्ये (Mudstones) गुंतागुंतीचे सेंद्रिय घटक (Macromolecular Organic Carbon - MMC) शोधल्याची पुष्टी केली आहे.
• NASA च्या 'पर्सेव्हरन्स रोव्हर' (Perseverance Rover) मधील SHERLOC या उपकरणाद्वारे मंगळावरील जेझेरो क्रेटर (Jezero Crater) येथील खडकांवर हे संशोधन करण्यात आले.
🧐 मंगळ ग्रह (Mars): मुख्य वैशिष्ट्ये आणि माहिती
1) स्थान आणि स्वरूप:
• मंगळ हा सूर्यापासून चौथा ग्रह आहे.
• त्याच्या पृष्ठभागावर लोह ऑक्साईड (Iron Oxide) मुबलक प्रमाणात असल्याने त्याला लालसर रंग प्राप्त झाला आहे, म्हणूनच त्याला 'लाल ग्रह' (Red Planet) म्हणतात.
2) उपग्रह (Moons):
• मंगळाला फोबोस (Phobos) आणि डिमोस (Deimos) हे दोन नैसर्गिक उपग्रह (Moons) आहेत.
• फोबोस - मंगळाच्या पृष्ठभागापासून सुमारे 6,000 km अंतरावर आहे.
• डिमोस - मंगळापासून सुमारे 20,000 km अंतरावर आहे.
3) ज्वालामुखी आणि भूरूपे (Volcanoes & Geography):
• ऑलिम्पस मोन्स (Olympus Mons) - हा संपूर्ण सूर्यमालेतील सर्वात मोठा आणि उंच ज्वालामुखी मंगळ ग्रहावरच आहे.
• या ग्रहावर अनेक दऱ्या (Canyons), जुने कोरडे तलाव, आणि मोठे खड्डे (Craters) आहेत.
4) गुरुत्वाकर्षण आणि वातावरण (Gravity & Atmosphere):
• गुरुत्वाकर्षण - 3.711 m/s² (जे पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षणाच्या सुमारे 1/3 म्हणजेच एक तृतीयांश आहे).
• तापमान - मानवी राहण्यासाठी अतिशय प्रतिकूल असून ते 20°C ते -153°C दरम्यान बदलते.
• वातावरण - अत्यंत विरळ असून यात 95% पेक्षा जास्त कार्बन डायऑक्साइड (CO2) आणि 1% पेक्षा कमी ऑक्सिजन (O2) आहे.
5) अक्षीय फिरणे आणि परिभ्रमण (Day & Year on Mars):
• मंगळ ग्रहाचा एक दिवस 24.6 तासाचा असतो.
• सूर्याभोवती एक फेरी पूर्ण करण्यासाठी त्याला पृथ्वीच्या 687 दिवस इतका कालावधी लागतो.
📚📚 संदर्भ - विज्ञान संकल्पना :
🧐 सेंद्रिय घटक (Organic Matter) म्हणजे जीवन का ?
• सेंद्रिय घटक (उदा. कार्बन, हायड्रोजनच्या साखळ्या) हे जीवनाचे मूलभूत घटक असले तरी ते फक्त सजीवांमुळेच निर्माण होतात असे नाही.
• ते जैविक (Biotic) किंवा अजैविक (Abiotic processes - उदा. उल्कापात, ज्वालामुखीची क्रिया) प्रक्रियेतूनही तयार होऊ शकतात.
🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : Mars Planet
• मंगळाचे सूर्यापासून स्थान → चौथा ग्रह
• नैसर्गिक उपग्रह → 2 (फोबोस आणि डिमोस)
• सूर्यमालेतील सर्वात मोठा ज्वालामुखी → ऑलिम्पस मोन्स (Olympus Mons)
• गुरुत्वाकर्षण → 3.711 m/s² (पृथ्वीच्या 1/3)
• वातावरणातील मुख्य वायू → कार्बन डायऑक्साइड (95% पेक्षा जास्त)
• मंगळावरील 1 दिवस → 24.6 तास
• मंगळाचे 1 वर्ष → 687 पृथ्वीचे दिवस
