Launch of PANKHUDI portal 

Subject : GS - सरकारी योजना - उपक्रम

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) ‘पंखुडी’ पोर्टल कोणत्या उद्देशाने सुरू करण्यात आले आहे ?

1. महिलांना व बालकांना थेट आर्थिक सहाय्य देण्यासाठी

2. महिला व बालविकास क्षेत्रात CSR व स्वयंसेवी भागीदारी सुलभ करण्यासाठी

3. अंगणवाडी कर्मचाऱ्यांची भरती करण्यासाठी

4. महिलांसाठी नवीन कायदा लागू करण्यासाठी

उत्तर : महिला व बालविकास क्षेत्रात CSR व स्वयंसेवी भागीदारी सुलभ करण्यासाठी

बातमी काय ?

• केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाने ‘पंखुडी’ (PANKHUDI) हे एकात्मिक डिजिटल पोर्टल सुरू केले आहे.

‘पंखुडी’ पोर्टल म्हणजे काय ? 

• ‘पंखुडी’ हे एकाच खिडकीचे एकात्मिक डिजिटल व्यासपीठ (Single-Window Integrated Digital Platform) आहे.

• मंत्रालय : केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाने (Ministry of Women and Child Development) ‘पंखुडी’ पोर्टल सुरू केले आहे.

‘पंखुडी’ पोर्टल चा उद्देश कोणता ?

• या पोर्टलचा उद्देश सरकार, नागरिक, NRI, स्वयंसेवी संस्था आणि कॉर्पोरेट यांच्यातील सहभागात समन्वय साधून तो पारदर्शक आणि परिणामकारक करणे आणि महिला व बालकांसाठीच्या सेवांचा दर्जा सुधारणे हा आहे.

‘पंखुडी’ पोर्टल सुरू करण्याची गरज का निर्माण झाली ?

• महिला व बालविकास क्षेत्रात कॉर्पोरेट सामाजिक जबाबदारी (CSR) व स्वयंसेवी योगदानाची क्षमता मोठी असली,

• तरी ती प्रक्रिया विखुरलेली, कमी पारदर्शक परिणाम मोजणे कठीण अशी होती.

• ही दरी भरून काढण्यासाठी CSR व स्वयंसेवी सहभागासाठी एक विश्वासार्ह डिजिटल समन्वय व्यवस्था म्हणून ‘पंखुडी’ पोर्टल सुरू करण्यात आले.

‘पंखुडी’ पोर्टलची वैशिष्ट्ये काय आहेत ?

👉 या पोर्टलद्वारे - 

• नागरिक, Corporate Social Responsibility (CSR) संस्था, स्वयंसेवी संस्था आणि सरकारी विभाग एकाच व्यासपीठावर येतात.

• प्रस्ताव सादरीकरण, मंजुरी आणि अंमलबजावणी पूर्णपणे ऑनलाइन होते.

• फक्त नॉन-कॅश योगदान स्वीकारले जाते जेणेकरून निधीचा पूर्ण मागोवा ठेवता येतो.

• तसेच, पोषण, आरोग्य, बालसंगोपन व शिक्षण, बालसंरक्षण तसेच महिलांची सुरक्षितता व सक्षमीकरण या प्राधान्य क्षेत्रांवर विशेष भर दिला जातो.

‘पंखुडी’ पोर्टल कोणत्या प्रमुख सरकारी मोहिमांशी जोडलेले आहे ?

• ‘पंखुडी’ पोर्टल नवीन योजना नसून आधीपासून सुरू असलेल्या महिला व बालकल्याण योजनांची डिजिटल अंमलबजावणी मजबूत करणारे साधन आहे.

• हे पोर्टल -

‣ मिशन सक्षम अंगणवाडी व पोषण 2.0

‣ मिशन वात्सल्य

‣ मिशन शक्ती - या प्रमुख मोहिमांशी थेट जोडलेले आहे.

पंखुडी पोर्टलचा लाभ कोणत्या यंत्रणांपर्यंत पोहोचू शकतो ?

👉 या पोर्टलच्या माध्यमातून CSR व स्वयंसेवी योगदान देशभरातील खालील यंत्रणांपर्यंत पोहोचू शकते —

• 14 लाखांहून अधिक अंगणवाडी केंद्रे

• सुमारे 5,000 बालसंगोपन संस्था

• सुमारे 800 वन स्टॉप सेंटर

• सुमारे 500 सखी निवास

• सुमारे 400 शक्ती सदन

👉 यामुळे महिला व बालकल्याणाशी संबंधित जमिनीवर कार्यरत असलेल्या संस्थांवर थेट आणि व्यापक परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

शासन व धोरणाच्या दृष्टीने महत्त्व : 

‘पंखुडी’ पोर्टलमुळे -

• CSR व स्वयंसेवी सहभागात समन्वय (Convergence) वाढतो

• योगदानाचा परिणाम मोजता येतो

• महिला व बालविकास योजनांची अंमलबजावणी अधिक प्रभावी होते

👉 यामुळे जीवन सुगमता (Ease of Living)आणि विश्वासार्ह डिजिटल शासन या संकल्पनांना चालना मिळते.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• पंखुडी = महिला व बालविकासासाठीचे एकात्मिक डिजिटल पोर्टल

• मंत्रालय = महिला व बालविकास मंत्रालय

• उद्देश = CSR व स्वयंसेवी भागीदारी सुलभ करणे

• स्वरूप = सिंगल-विंडो डिजिटल समन्वय व्यासपीठ

• योगदान = फक्त नॉन-कॅश

• जोडलेल्या मोहिमा = सक्षम अंगणवाडी आणि पोषण 2.0, मिशन वात्सल्य, मिशन शक्ती

• व्याप्ती = अंगणवाडी, वन स्टॉप सेंटर, सखी निवास, शक्ती सदन