Which country was the first in the American continent to Eliminate leprosy?

Subject : GS - विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - रोग आणि आजार

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) अलिकडे कोणता देश अमेरिकन खंडातील कुष्ठरोग (Leprosy) निर्मूलन करणारा पहिला देश ठरला आहे ?

1. चिली

2. ब्राझील

3. अर्जेंटिना

4. पेरू

उत्तर : चिली

📰 बातमी काय ?

• जागतिक आरोग्य संघटना (World Health Organization) आणि पॅन अमेरिकन हेल्थ ऑर्गनायझेशन (Pan American Health Organization) यांनी चिलीला कुष्ठरोग निर्मूलनासाठी प्रमाणित केले आहे.

• त्यामुळे चिली हा अमेरिकन खंडातील पहिला देश आणि जगातील दुसरा देश ठरला आहे.

(नोट : कुष्ठरोग दूर करणारा जगातील पहिला देश जॉर्डन आहे)

कुष्ठरोग कशामुळे होतो तो कसा पसरतो ?  

• कुष्ठरोग हा मायकोबॅक्टेरियम लेप्रे (Mycobacterium Leprae) या जिवाणूमुळे होतो.

• हा आजार मुख्यतः त्वचा, नस (nerves), डोळे आणि श्वसनमार्गावर परिणाम करतो.

• नाक आणि तोंडातून थेंबांद्वारे जिवाणू प्रसारित केले जातात.

• हस्तांदोलन करणे किंवा कुष्ठरोग झालेल्या व्यक्तीला मिठी मारणे, एकत्र जेवण करणे किंवा एकमेकांच्या शेजारी बसणे यासारख्या अनौपचारिक संपर्कातून हा रोग पसरत नाही.

कुष्ठरोगाचा शोध कोणी लावला ?

• इ.स. 1873 मध्ये नॉर्वेतील वैद्य गेरहार्ट हेन्‍रिक आरमौअर हान्सेन (Gerhard Henrik Armauer Hansen) यांना प्रथम ऊतींच्या नमुन्यात कुष्ठरोगाचे जीवाणू आढळले. 

• या जीवाणूंमुळे कुष्ठरोग होतो, असे त्यांनी इ.स. 1874 मध्ये सिद्ध केले.

• त्यांच्या या शोधामुळे कुष्ठरोगाला हान्सेन रोग (Hansen Disease) असेही म्हणतात.

🌍 चिली देशाबद्दल थोडक्यात माहिती : 

• चिली हा दक्षिण अमेरिका खंडातील एक देश आहे.

• तो अँडीज पर्वतरांग (Andes Mountains) आणि प्रशांत महासागर (Pacific Ocean) यांच्या दरम्यान लांब आणि अरुंद पट्ट्यासारखा पसरलेला आहे.

• राजधानी → सॅंटियागो (Santiago)

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स : कुष्ठरोग निर्मूलन

• कुष्ठरोग निर्मूलन करणारा → चिली (अमेरिकन खंडातील पहिला देश)

• जागतिक स्तर → चिली जगातील दुसरा देश 

• प्रमाणन → World Health Organization + Pan American Health Organization

• कुष्ठरोग कारणीभूत जीवाणू → मायकोबॅक्टेरियम लेप्रे

• कुष्ठरोगाचा शोध → गेरहार्ट हेन्‍रिक आरमौअर हान्सेन (1873)

Government Launch Mascots for Census 2027

Subject : GS - भूगोल - लोकसंख्या, जनगणना

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) जनगणना 2027 (Census 2027) साठी जाहीर करण्यात आलेल्या अधिकृत शुभंकरांची (Mascots) नावे कोणती ?

1. शक्ति आणि विकास

2. उन्नती आणि समृद्धी

3. प्रगती आणि विकास

4. जन आणि गण

उत्तर : प्रगती आणि विकास

📰 बातमी काय ?

• केंद्रीय गृहमंत्र्यांनी नवी दिल्ली येथे जनगणना 2027 साठी ‘प्रगती’ आणि ‘विकास’ हे अधिकृत शुभंकर (Mascots) सादर केले.

• तसेच जनगणना प्रक्रियेसाठी विविध डिजिटल साधनांचे (Digital Tools) सॉफ्ट-लाँचही करण्यात आले.

हे शुभंकर नेमकं काय आहे आणि याचा उद्देश काय ?

• सरकारने जनगणना 2027 साठी ‘प्रगती’ (महिला गणनाकर्मी) आणि ‘विकास’ (पुरुष गणनाकर्मी) हे दोन शुभंकर तयार केले आहेत.

• मुख्य उद्देश : शुभंकरांच्या माध्यमातून 2027 च्या जनगणनेशी संबंधित माहिती, उद्दिष्टे आणि महत्त्वाचे संदेश समाजाच्या विविध घटकांपर्यन्त प्रभावी आणि नागरिक-स्नेही पद्धतीने पोहोचवले जातील.

👉 हे शुभंकर " स्त्री-पुरुष समान सहभाग " आणि “ विकसित भारत 2047 ” या संकल्पनेचे प्रतीक आहेत.

📊 जनगणना 2027 कशी वेगळी आहे ?

• ही जनगणना काही महत्त्वाच्या बाबींमुळे विशेष ठरते.

👉 ही जगातील सर्वात मोठी जनगणना प्रक्रिया असेल, ज्यात सुमारे 30 लाख कर्मचारी सहभागी होतील.

👉 भारतात प्रथमच पूर्णपणे डिजिटल पद्धतीने जनगणना केली जाणार आहे. म्हणजेच कागदी पद्धतीऐवजी मोबाईल अ‍ॅप आणि ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म वापरले जातील.

👉पहिल्यांदाच स्व-गणनेचा पर्याय याद्वारे नागरिकांना स्वतःची माहिती ऑनलाइन भरता येईल (Self-enumeration).

• उदाहरणार्थ- आपण स्वतःच आपली घराची माहिती पोर्टलवर भरू शकतो.

⚙️ जनगणनेची प्रक्रिया कशी असेल ?

• ही जनगणना दोन टप्प्यांमध्ये होईल- 

1. पहिला टप्पा → घरांची परिस्थिती आणि घरगुती सुविधांवरील डेटा गोळा केला जाईल.

2. दुसरा टप्पा → देशातील प्रत्येक व्यक्तीची लोकसंख्याशास्त्रीय, सामाजिक आणि आर्थिक माहिती नोंदवली जाईल.

• जनगणनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात जातीशी संबंधित प्रश्न देखील समाविष्ट केले जातील.

💻 डिजिटल साधने : 

जनगणना 2027 साठी काही नवीन डिजिटल प्लॅटफॉर्म तयार करण्यात आले आहेत:

1. Houselisting Block Creator → सॅटलाईट इमेज वापरून नकाशे तयार करण्यासाठी

2. Mobile App → गणनाकर्मी डेटा गोळा करतील

3. Self Enumeration Portal → नागरिक स्वतः माहिती भरतील

4. Monitoring System → अधिकारी संपूर्ण प्रक्रिया पाहू शकतात

🌍 जनगणना का महत्त्वाची आहे ?

👉 जनगणना ही सरकारसाठी खूप महत्त्वाची असते कारण यावरच धोरणे ठरवली जातात.

उदाहरणार्थ- 

• किती शाळा, रुग्णालये आवश्यक आहेत

• कोणत्या भागात विकासाची गरज आहे

👉 यावेळी जात (Caste) संबंधित माहितीही गोळा केली जाणार आहे, त्यामुळे सामाजिक धोरणांसाठी ही माहिती खूप महत्त्वाची ठरेल.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• जनगणना 2027 → भारताची पहिली पूर्णपणे डिजिटल जनगणना

• शुभंकर → प्रगती (महिला) आणि विकास (पुरुष)

• उद्देश → जनजागृती + लोकसहभाग वाढवणे

• जनगणना प्रक्रिया → 2 टप्पे

• नवीन घटक → जात संबंधित माहिती समावेश

• लक्ष्य → विकसित भारत 2047

• जगातील सर्वात मोठी जनगणना प्रक्रिया

• पहिल्यांदाच स्व-गणनेचा पर्याय (Self Enumeration) 

• भारतात प्रथमच पूर्णपणे डिजिटल पद्धतीने जनगणना

Khelo India Tribal Games

Subject : GS - खेळ

सरळसेवा, रेल्वे, तलाठी, वनरक्षक, पोलीस भरती, अग्निवीर , SSC GD, MPSC, UPSC परीक्षेसाठी विचारलेले / संभाव्य महत्त्वपूर्ण प्रश्न

प्रश्न) पहिली ‘खेलो इंडिया ट्रायबल गेम्स 2026’ स्पर्धा कोठे आयोजित करण्यात येणार आहे ? 

1. दिल्ली

2. महाराष्ट्र

3. छत्तीसगड

4. आंध्र प्रदेश

उत्तर : छत्तीसगड

📰 बातमी काय ?

• युवा व्यवहार व क्रीडा मंत्र्यांनी जाहीर केले की ‘खेलो इंडिया ट्रायबल गेम्स 2026’ चे आयोजन छत्तीसगडमध्ये 25 मार्च ते 6 एप्रिल 2026 दरम्यान करण्यात येणार आहे.

• हा भारतातील पहिलीच (First-Ever) राष्ट्रीय स्तरावरील क्रीडा स्पर्धा आहे जी फक्त आदिवासी खेळाडूंकरिता आयोजित केला जात आहे.

‘खेलो इंडिया ट्रायबल गेम्स’ : 

• ‘खेलो इंडिया ट्रायबल गेम्स’ हा एक विशेष क्रीडा उपक्रम आहे जो आदिवासी भागातील खेळाडूंना संधी देण्यासाठी सुरू करण्यात आला आहे.

• दुर्गम आदिवासी भागात अनेक खेळाडू चांगले खेळतात, पण त्यांना योग्य प्रशिक्षण आणि मंच मिळत नाही.

• ही स्पर्धा त्यांना राष्ट्रीय स्तरावर येण्याची संधी देते.

पहिल्या ‘खेलो इंडिया ट्रायबल गेम्स आयोजन कुठे करण्यात येणार आहे ?

• यजमान राज्य → छत्तीसगड

• प्रमुख ठिकाणे → रायपूर, जगदलपूर आणि सरगुजा

🏅 कोणते खेळ समाविष्ट आहेत ?

• या स्पर्धेत विविध खेळांचा समावेश करण्यात आला आहे.

1) पदक स्पर्धा (Medal Sports -7) : 

• अ‍ॅथलेटिक्स, फुटबॉल, हॉकी, वेटलिफ्टिंग, आर्चरी, स्विमिंग, कुस्ती

2) प्रात्यक्षिक खेळ (Demonstration Sports -2) :

• मल्लखांब आणि कबड्डी

🎯 याचा मुख्य उद्देश काय आहे ?

• या स्पर्धेमागचा मुख्य हेतू म्हणजे आदिवासी युवकांमधील क्रीडा प्रतिभा ओळखणे आणि विकसित करणे.

यामुळे -

• अधिकाधिक युवक खेळाकडे वळतील

• ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील खेळाडूंना संधी मिळेल

• भारताला भविष्यात चांगले खेळाडू मिळतील

ही स्पर्धा का महत्त्वाचं आहे ?

• ही स्पर्धा केवळ क्रीडा कार्यक्रम नसून सामाजिकदृष्ट्याही महत्त्वाची आहे.

• आदिवासी समाजाचा सशक्तीकरण (Empowerment)

• सामाजिक समावेशन (Inclusion) वाढवणे

• दुर्गम भागातील प्रतिभेला ओळख मिळवून देणे

👉 म्हणूनच हा उपक्रम “विकसित भारत 2047” या दृष्टीनेही महत्त्वाचा आहे

‘खेलो इंडिया’ योजनेबद्दल थोडक्यात माहिती : 

‘खेलो इंडिया’ ही भारत सरकारची एक महत्त्वाची योजना आहे जी देशात क्रीडा संस्कृती वाढवण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे.

• या अंतर्गत विविध स्पर्धा आयोजित केल्या जातात ज्यातून नवीन खेळाडू शोधले जातात.

👉 ‘खेलो इंडिया’ उपक्रमाला 2020 मध्ये “राष्ट्रीय महत्त्वाचा कार्यक्रम” (Event of National Importance) म्हणून घोषित करण्यात आले आहे.

🔑 परीक्षेच्या दृष्टीने IMP रिव्हिजन पॉईंट्स :

• खेलो इंडिया ट्रायबल गेम्स → पहिल्यांदाच आयोजित (First-ever)

• यजमान राज्य → छत्तीसगड

• कालावधी → 25 मार्च ते 6 एप्रिल 2026

• सहभागी → फक्त आदिवासी खेळाडू

• प्रमुख उद्देश → प्रतिभा शोध + क्रीडा प्रोत्साहन

• उपक्रम → खेलो इंडिया योजना अंतर्गत